Prawo do naprawy coraz bliżej. Rewolucja w cyklu życia produktu. Jak nowe prawo zmieni obowiązki producentów i sprzedawców?

Projekt krajowej ustawy UC154, implementujący unijną dyrektywę Right to Repair (R2R) 2024/1799, to kamień milowy w transformacji w kierunku gospodarki obiegu zamkniętego. Głównym celem regulacji jest eliminacja praktyki przedwczesnego wyrzucania sprzętu, który nadaje się do serwisu. Co to oznacza dla branży?

Harmonogram prac legislacyjnych jest ściśle określony – termin transpozycji dyrektywy R2R mija 31 lipca 2026 r., a polski projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw ma zostać przyjęty zgodnie z harmonogramem prac legislacyjnych. Z perspektywy strategicznej, przejście z modelu „zakup-utylizacja” na „zakup-naprawa” wymusza na firmach przedefiniowanie relacji z klientem. Budowanie lojalności będzie opierać się na jakości wsparcia posprzedażowego i wydłużaniu cyklu życia produktu, co bezpośrednio wpływa na dotychczasowe procesy reklamacyjne i logistyczne sprzedawców.

Nowe obowiązki sprzedawcy i rewolucja w odpowiedzialności za towar

Nowelizacja ustawy o prawach konsumenta redefiniuje podejście do procesu reklamacyjnego. Ustawodawca wprowadza mechanizmy, które mają aktywnie motywować konsumentów do wydłużania cyklu życia produktów i rezygnacji z wymiany sprzętu na nowy:

  • Naprawa jako kryterium zgodności z umową – możliwość naprawy może stanowić jedną z deklarowanych cech towaru ocenianych przy zgodności z umową.
  • Rozszerzony obowiązek informacyjny – choć prawo wyboru między naprawą a wymianą nie jest dla konsumentów nowością, sprzedawca zyskuje nowy obowiązek. Musi wyraźnie komunikować o korzyściach prawnych, jakie niesie za sobą decyzja o naprawie sprzętu.
  • 12-miesięczne wydłużenie odpowiedzialności – jeśli konsument wybierze naprawę zamiast wymiany, okres odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu niezgodności towaru z umową zostaje jednorazowo przedłużony o dodatkowy rok.

Przykład (na podstawie Oceny Skutków Regulacji):

Konsument zgłasza awarię pralki po 18 miesiącach od zakupu. Sprzedawca uznaje reklamację i potwierdza możliwość naprawy. Sprzedawca musi poinformować klienta, że wybór naprawy zamiast wymiany na nowy model automatycznie wydłuża jego ochronę prawną o kolejne 12 miesięcy. W efekcie łączny okres ochrony wzrasta z 24 do 36 miesięcy.

Nowe obowiązki producenta – sprzęty stworzone, by trwać

Przepisy wprowadzają kategorię tzw. towarów R2R. Są to urządzenia wymienione w dyrektywie i związane z energią, które zgodnie z unijnymi wymogami ekoprojektu muszą być produkowane w sposób modułowy, umożliwiający łatwy demontaż i dostęp do części zamiennych.

Do grupy tej należą m.in.:

  • smartfony, telefony komórkowe, tablety,
  • pralki, pralko-suszarki i zmywarki gospodarstwa domowego,
  • urządzenia chłodnicze oraz wyświetlacze elektroniczne,
  • odkurzacze oraz suszarki bębnowe,
  • skutery oraz rowery elektryczne,
  • serwery i produkty do przechowywania danych,
  • sprzęt do spawania.

Należy zaznaczyć, że nie wszystkie produkty elektroniczne są objęte obowiązkiem naprawy.

Co kluczowe, prawo wprowadza pojęcie „rozsądnej ceny” części i narzędzi. Kluczowym kryterium jest tutaj, aby cena była ustalona na poziomie, który nie zniechęca konsumenta do dokonania naprawy towaru R2R.

 

Dodatkowo zabronione będzie blokowanie użycia części używanych lub pochodzących z druku 3D. Producent nie będzie mógł również bezpodstawnie ograniczać możliwości korzystania z niezależnych napraw ani stosować rozwiązań utrudniających takie naprawy.

 

Platformy cyfrowe i standaryzacja informacji o naprawie

Aby ułatwić konsumentom dostęp do bazy serwisów, Komisja Europejska uruchomi do 31 lipca 2027 r. europejską platformę internetową napraw. Polska zyska dedykowaną sekcję krajową, która stanie się centralnym, darmowym rejestrem dla wszystkich (również niezależnych) serwisów.

Co więcej, pojawi się także europejski formularz informacji o naprawie. To dokument o standaryzowanej strukturze, zawierający wycenę i czas realizacji. Mimo dobrowolności, stosowanie formularza powinno stać się standardem w autoryzowanych sieciach serwisowych. Ma on gwarantować spełnienie wszystkich obowiązków przedkontraktowych i minimalizować ryzyko sporów na tle „ukrytych kosztów”. Serwis zachowa prawo do pobrania opłaty za diagnostykę niezbędną do wystawienia formularza, co ma zabezpieczyć go przed kosztami darmowej wyceny skomplikowanych usterek.

Na straży prawa

Nadzór nad nowym rynkiem usług naprawczych zostaje podzielony pomiędzy dwa kluczowe organy. Inspekcja Handlowa skupi się na egzekwowaniu obowiązków w sprawach indywidualnych. Za brak informacji o naprawie lub odmowę jej wykonania w grupie towarów R2R, projekt przewiduje kary do 20 000 zł (do 40 000 zł w recydywie). Inspekcja pełnić ma tu rolę prewencyjną, reagując na bieżące uchybienia operacyjne. Natomiast prezes UOKiK – wg projektu ustawy – może interweniować w przypadku systemowych naruszeń, które uderzają w zbiorowe interesy konsumentów. Tu ryzyko finansowe może wzrosnąć do 10% rocznego obrotu przedsiębiorstwa. To sankcja o charakterze represyjnym, nakładana za celowe strategie utrudniania napraw. Uchybienia związane z wydawaniem i honorowaniem europejskiego formularza informacji o naprawie (np. zmiana ceny w okresie związania) mogą być także traktowane jako wykroczenia, za które podaje się grzywnę do 2 000 zł.

R2R jako przewaga konkurencyjna

Adaptacja do wymogów Right to Repair przestaje być jedynie kwestią zgodności prawnej. W realiach dynamicznego rozwoju rynków zrównoważonych, długowieczność produktu, sprawny serwis i cyrkularne podejście stają się głównymi atutami handlowymi w segmencie B2B i B2C.

Pełny projekt legislacyjny:

Pełną treść projektu ustawy o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw znajdziesz na oficjalnych stronach rządowych: Rządowy Proces Legislacyjny – UC154.

FAQ

Od kiedy zaczną obowiązywać nowe przepisy Right to Repair (R2R) w Polsce i jaki jest ich główny cel?

Termin transpozycji unijnej dyrektywy R2R 2024/1799 mija 31 lipca 2026 roku. Głównym celem krajowego projektu ustawy (UC154) jest eliminacja praktyki przedwczesnego wyrzucania sprzętu nadającego się do serwisu oraz transformacja gospodarki z modelu „zakup–utylizacja” na model „zakup–naprawa” w ramach gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ).

Sprzedawca ma obowiązek wyraźnego informowania konsumenta o korzyściach prawnych wynikających z wyboru naprawy zamiast wymiany sprzętu. Kluczową zachętą jest to, że jeśli konsument zdecyduje się na naprawę towaru niezgodnego z umową, okres odpowiedzialności sprzedawcy zostaje jednorazowo przedłużony o dodatkowe 12 miesięcy (np. łączny okres ochrony pralki wzrośnie z 24 do 36 miesięcy).

Obowiązek dotyczy tzw. towarów R2R związanych z energią, produkowanych modułowo (m.in. smartfony, tablety, pralki, zmywarki, lodówki, odkurzacze, suszarki bębnowe, rowery i skutery elektryczne, serwery).

Za naruszenie obowiązków projekt ustawy przewiduje surowe sankcje finansowe:

  • Do 20 000 zł (do 40 000 zł w przypadku ponownego naruszenia) – kary nakładane przez Inspekcję Handlową za indywidualne braki informacyjne lub odmowę naprawy.
  • Do 10% rocznego obrotu – kara nakładana przez Prezesa UOKiK za systemowe, celowe utrudnianie napraw naruszające zbiorowe interesy konsumentów.
  • Do 2 000 zł – grzywna za uchybienia związane z europejskim formularzem informacji o naprawie.