Skarby z dna szuflady. Gorzów Wielkopolski zamienił elektroodpady na kulturę

Zbiórka elektroodpadów podczas festynu w Gorzowie Wielkopolskim — stoisko Elektrorecykling S.A. i E-Waste Recycling S.A.

Większość z nas ma w domu tę jedną szufladę – cmentarzysko splątanych przewodów, nieużywanych smartfonów i ładowarek do dawno zapomnianych urządzeń. Zamiast traktować je jak bezużyteczny balast, warto dostrzec w nich uśpiony kapitał surowcowy. W kwietniową sobotę Gorzów Wielkopolski udowodnił, że edukacja ekologiczna i gospodarka obiegu zamkniętego przynoszą mieszkańcom wymierne korzyści.

Wydarzenie „Zamieniam odpady na kulturalne wypady”, zorganizowane 25 kwietnia 2026 r., przyciągnęło aż 4500 mieszkańców. Gorzowianie tłumnie odwiedzili festyn ekologiczny, by wymienić zalegający w domach zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny na wejściówki do lokalnych instytucji kultury. Podczas wydarzenia strefa Elektrorecykling S.A., przy strategicznym wsparciu partnera E-Waste Recycling S.A., zamieniła się w tętniące życiem centrum wiedzy o surowcach i gospodarce o obiegu zamkniętym.

1700 gości w strefie czystej wiedzy

Warsztaty, pokazy technologiczne i spotkania z ekspertami Elektrorecykling S.A. przyciągnęły blisko 1 700 uczestników. Zamiast teoretycznych wykładów, edukatorzy postawili na praktykę – pokazali drogę, jaką zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny pokonuje od momentu trafienia do kosza aż po odzysk cennych metali i ponowne wprowadzenie ich do łańcucha dostaw.

Działania koncentrowały się więc na zagadnieniach związanych z prawidłowym postępowaniem ze zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym, odzyskiem surowców, gospodarką obiegu zamkniętego oraz ochroną środowiska przed skutkami niewłaściwego zagospodarowania odpadów.

Czym jest miejskie górnictwo i dlaczego elektronika to złoże surowców?

Dużym zainteresowaniem cieszyły się warsztaty z demontażu jednostek centralnych PC. Uczestnicy mogli prześledzić architekturę podzespołów i zrozumieć, że współczesna elektronika to zaawansowany koncentrat surowców strategicznych. Zamiast eksploatować pierwotne złoża rud miedzi, złota czy litu, przemysł coraz mocniej opiera się na miejskim górnictwie. Odzysk metali z urządzeń, które zakończyły swój cykl życia, pozwala zatrzymać strategiczne surowce w gospodarce i drastycznie ogranicza degradację środowiska naturalnego.

Dlaczego zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny nie może trafić do odpadów zmieszanych?

Wyrzucenie zużytego sprzętu do czarnego pojemnika stwarza bezpośrednie zagrożenie pożarowe i prowadzi do bezpowrotnej utraty materiałów.

Smartfony oraz drobna elektronika zawierają substancje niebezpieczne – m.in. związki bromu, kadm czy ołów. W przypadku rozszczelnienia obudowy na składowisku związki te stanowią poważne obciążenie dla gleb i wód gruntowych.

Osobnym wyzwaniem technologicznym są baterie oraz akumulatory litowo-jonowe. Uszkodzone mechanicznie w śmieciarce lub niewłaściwie magazynowane ulegają gwałtownemu samozapłonowi, wywołując pożary w sortowniach. Selektywne zbieranie elektroodpadów to bezpośrednie wsparcie bezpieczeństwa pracowników całego sektora gospodarki odpadami.

Gdzie oddać zużyty sprzęt? 4 bezpłatne ścieżki postępowania z elektroodpadami

Zgodnie z ustawą o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym porzucanie elektroodpadów w miejscach nieprzeznaczonych jest wykroczeniem zagrożonym karą grzywny. Obowiązujące regulacje zapewniają mieszkańcom wygodne i bezpłatne rozwiązania, o których przypominano podczas wydarzenia:

  • PSZOK – Punkty Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych w każdej gminie gwarantują bezpłatny odbiór każdego rodzaju ZSEE.
  • Zasada 1:1 („stare za nowe”) – sprzedawca sprzętu AGD/RTV ma obowiązek nieodpłatnego przyjęcia zużytego urządzenia tego samego typu i pełniącego tę samą funkcję przy zakupie nowego (również przy dostawie do domu).
  • Duże markety (powyżej 400m2) – sklepy wielkopowierzchniowe handlujące elektroniką muszą bezpłatnie przyjąć mały elektroodpad (żaden z zewnętrznych wymiarów nie może przekraczać 25 cm) bez konieczności kupowania nowego sprzętu.
  • Zbiórki gminne – cykliczne akcje odbioru odpadów wielkogabarytowych i niebezpiecznych organizowane na terenie osiedli.

Uzupełnieniem tych opcji jest także nawiązanie współpracy ze sprawdzoną firmą zajmującą się odbiorem ZSEE. Wśród nich m.in. Elektrorecykling S.A., który odbiera sprzęt od osób prywatnych i firm z wielu lokalizacji w Polsce (m.in. Poznania, Sosnowca, Katowic, Łodzi) oraz Polska Korporacja Recyklingu sp. z o.o., która zapewnia takie odbiory z Warszawy i Lublina.

Inżynieria recyklingu w praktyce

Recykling zużytego sprzętu to precyzyjna inżynieria procesowa. Mieszkańcy Gorzowa sprawdzali jej działanie na żywo:

  • Separacja magnetyczna – widowiskowy pokaz, w którym silne magnesy z chirurgiczną precyzją wyłapują metale z mieszaniny rozdrobnionych odpadów.
  • Flotacja tworzyw sztucznych – to tutaj nauka staje się niemal magiczna. Dzięki wykorzystaniu różnic w gęstości, podczas flotacji poszczególne rodzaje plastiku „uczą się” latać (wypływać na powierzchnię) lub tonąć. Pozwala to na idealne posegregowanie materiałów, które na pierwszy rzut oka wyglądają identycznie.
  • Podczas pokazów rozwiano także mit lodówki jako „zwykłego kawałka blachy”. Urządzenia chłodnicze wymagają hermetycznego odzysku gazów (freonów lub węglowodorów) z układów chłodzenia i pianek poliuretanowych. Samodzielny demontaż takiego sprzętu jest niedopuszczalny ze względu na ryzyko uwolnienia gazów niszczących warstwę ozonową i przyspieszających zmian klimatu.

Efekt: ponad 6 ton surowców przekazanych do przetworzenia

Podczas akcji zebrano ponad 6,4 tony zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. W zamian gorzowianie odebrali wejściówki do instytucji kultury (teatrów, muzeów, kin), obiektów rekreacyjnych i punktów gastronomicznych.

Wydarzenie zorganizowane z udziałem Elektrorecykling S.A. oraz E-Waste Recycling S.A. potwierdziło, że edukacja oparta na korzyściach, transparentności procesów technologicznych i bezpośrednim dialogu przekłada się na mierzalny wynik zbiórki oraz rzeczywiste wsparcie gospodarki obiegu zamkniętego.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie można bezpłatnie oddać zużyty smartfon lub małe AGD?

Zużyty smartfon lub drobny sprzęt o wymiarach do 25 cm można bezpłatnie oddać w gminnym punkcie PSZOK, wrzucić do pojemnika w marketach elektronicznych o powierzchni min. 400 m² (bez wymogu zakupu) lub oddać sprzedawcy podczas zakupu nowego urządzenia.

Nie. Każde urządzenie zasilane prądem lub bateriami to zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny (ZSEE). Wyrzucenie go do pojemnika na odpady zmieszane jest wykroczeniem podlegającym karze grzywny do 5000 zł i grozi skażeniem środowiska.

Baterie i akumulatory litowo-jonowe pod wpływem uszkodzenia mechanicznego (np. zgniatania w śmieciarce lub rozdrabniarce) ulegają gwałtownemu rozszczelnieniu i samozapłonowi, wywołując trudne do ugaszenia pożary w sortowniach i magazynach odpadów.

Recykling jest formą odzysku polegającą na powtórnym przetworzeniu odpadów na produkty, materiały lub substancje. Odzysk to pojęcie szersze, które oprócz recyklingu obejmuje także np. odzysk energii ze spalania frakcji nienadających się do powtórnego użycia materiałowego.