EKO RYNEK w Grodzisku Wielkopolskim. Edukacja na wyciągnięcie ręki

Co dzieje się ze starym, niesprawnym laptopem lub niedziałającą pralką, gdy przestajemy z nich korzystać i oddajemy je do Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK)? Czy kiedykolwiek zastanawialiście się, dokąd trafia porzucona elektronika i jakie cenne materiały kryją się pod jej obudową? Odpowiedzi na te pytania przyniósł EKO RYNEK – wyjątkowe wydarzenie, które odbyło się 18 września 2026 r. na Starym Rynku w Grodzisku Wielkopolskim. W proekologicznym pikniku uczestniczyły wszystkie przedszkola oraz klasy 0-3 ze szkół z terenu gminy, a szacowana łączna frekwencja sięgnęła aż 3 500 osób.

Centrum edukacyjnej energii stanowiło wspólne stoisko przygotowane przez Elektrorecykling S.A. oraz E-Waste Recycling S.A. – partnera akcji edukacyjnej. To właśnie tam najmłodsi wraz z opiekunami mogli na własne oczy przekonać się, czym w rzeczywistości jest zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny oraz jak przebiega proces odzysku cennych surowców.

Komputer to kopalnia cennych surowców

Stukot wkrętaków, odgłos odkręcanych śrubek i entuzjastyczne okrzyki odkrywców – tak w skrócie wyglądały oblegane warsztaty z samodzielnego demontażu komputerów stacjonarnych. Pod czujnym okiem doświadczonych edukatorów dzieci krok po kroku rozkręcały obudowy, wydobywając ze środka płyty główne, dyski twarde i zasilacze.

W trakcie pracy z narzędziami młodzi adepci ekologii uczyli się rozpoznawać poszczególne podzespoły oraz materiały, z których zostały zrobione: stal, aluminium, miedź, tworzywa sztuczne, a także śladowe ilości metali cennych. Bezpośredni kontakt z demontowanym sprzętem błyskawicznie zmienił postrzeganie elektroodpadów – zużyty komputer przestał być bezużytecznym odpadem, a stał się bogatym źródłem surowców wtórnych.

Anatomia lodówki – dlaczego odzysk to „wyższa szkoła jazdy”?

Obok warsztatu komputerowego zaprezentowano również skomplikowaną budowę urządzeń chłodniczych. Dzieci mogły prześledzić pełną konstrukcję lodówki – od zewnętrznej obudowy, przez grubą warstwę pianki izolacyjnej, aż po rurki instalacji chłodniczej i podzespoły elektryczne.

Pokaz ten wyraźnie unaocznił, jak wiele odmiennych materiałów składa się na jedno urządzenie i dlaczego ich bezpieczne odseparowanie wymaga specjalistycznego przetworzenia w odpowiednich instalacjach. Omówiono konkretne frakcje odzyskiwane z lodówek: stal, aluminium, miedź, tworzywa sztuczne oraz piankę izolacyjną.

Edukatorzy akcentowali, że amatorski demontaż lub porzucenie takiego sprzętu w środowisku jest niezwykle niebezpieczne – uszkodzone instalacje mogą uwalniać szkodliwe substancje, a cenne surowce zostają bezpowrotnie utracone.

Magia fizyki

Edukacja na EKO RYNKU miała wymiar czysto praktyczny – kluczową rolę odgrywały interaktywne eksperymenty, pozwalające dzieciom samodzielnie przetestować zjawiska fizyczne wykorzystywane w przemysłowej separacji odpadów:

  • Flotacja tworzyw sztucznych – uczestnicy obserwowali zachowanie drobinek różnych rodzajów plastiku wrzuconych do cieczy. Wyjaśniono im w prosty, popularnonaukowy sposób, że dzięki różnicom w gęstości materiałów niektóre tworzywa unoszą się na powierzchni wody, podczas gdy inne opadają na dno. Ta różnica właściwości pozwala na precyzyjne rozdzielanie zmieszanych frakcji plastiku w zakładach przetwarzania odpadów.
  • Separacja magnetyczna – przy użyciu silnego magnesu neodymowego dzieci przyciągały poszczególne elementy metalowe, sprawdzając w praktyce, jak pole magnetyczne pozwala natychmiast oddzielić metale żelazne od nieżelaznych (np. miedzi czy aluminium).

Ukryte koszty porzucania e-odpadów i dane zbiórki

Podczas spotkań edukatorzy zwracali uwagę na poważne konsekwencje nieodpowiedzialnego pozbywania się zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego:

  • kary finansowe,
  • stwarzanie ryzyka skażenia środowiska niebezpiecznymi substancjami,
  • bezpowrotną utratę cennych surowców.

Praktyczne warsztaty i bezpośrednia rozmowa przełożyły się na niesamowity zryw mieszkańców Grodziska Wielkopolskiego, co podsumowują wymierne dane zbiórki:

  • 370 kg zebranych elektroodpadów,
  • 150 kg zebranych zużytych baterii.

Wydarzenie na Starym Rynku w Grodzisku Wielkopolskim dowiodło, że połączenie praktycznych doświadczeń z lokalną inicjatywą potrafi skutecznie zaangażować całą społeczność – od przedszkolaków po całe rodziny. Wspólne działania Elektrorecykling S.A. i E-Waste Recycling S.A. pokazały, że prawidłowa gospodarka zużytym sprzętem nie jest skomplikowaną teorią, lecz realnym i potrzebnym działaniem na rzecz ochrony środowiska.